Bugünkü yazımızda Bonaffee olarak 90 engelli raporu hangi hastalıklara verilir hakkında kapsamlı notlar paylaşıyoruz.
Toplumların gelişmişlik düzeyini yalnızca ekonomik büyüme, teknoloji veya siyasi istikrar üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. Bir devletin sağlık sorunları yaşayan, günlük yaşamında çeşitli engellerle karşılaşan ve desteğe ihtiyaç duyan vatandaşlarına nasıl yaklaştığı da demokratik olgunluğunun önemli göstergelerinden biridir. Yüzde 90 engelli raporu konusu bu açıdan yalnızca tıbbi bir değerlendirme değil, aynı zamanda vatandaşlık hakları, sosyal devlet anlayışı ve toplumsal eşitlik meselesidir.
Peki, 90 engelli raporu hangi hastalıklara verilir? Hangi sağlık sorunları bu orana ulaşılmasını sağlayabilir? Devletin belirlediği kriterler ne kadar adildir? Bu soruları siyaset biliminin güç, kurumlar, ideolojiler ve yurttaşlık kavramları üzerinden değerlendirmek, konunun toplumsal boyutunu daha iyi anlamamızı sağlar.
Yüzde 90 engelli raporu, kişinin sağlık durumunun günlük yaşam faaliyetlerini ciddi ölçüde etkilediği durumlarda düzenlenebilen yüksek oranlı engellilik raporudur. Ancak önemli bir ayrıntı bulunmaktadır: Herhangi bir hastalığın tanısını almak, otomatik olarak yüzde 90 engelli raporu kazanmak anlamına gelmez.
Sağlık kurulu; hastalığın ağırlığını, organ ve sistemlerde oluşturduğu kayıpları, kişinin fonksiyonel kapasitesini ve tedavi durumunu değerlendirir.
Yüzde 90 oranına ulaşılabilen sağlık sorunları arasında şunlar bulunabilir:
– İleri evre Parkinson hastalığı
– Ağır serebral palsi
– İleri düzey felç ve hareket kayıpları
– İleri evre Alzheimer ve diğer demans türleri
– Ağır nöromüsküler hastalıklar
– Günlük yaşam faaliyetlerini ciddi biçimde kısıtlayan nörolojik bozukluklar
– İleri evre kalp yetmezliği
– Ağır kronik akciğer hastalıkları
– İleri düzey solunum fonksiyon kayıpları
– Ciddi pulmoner hipertansiyon
– Günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyen kalıcı kardiyopulmoner rahatsızlıklar
Kanser tanısı tek başına yüzde 90 engelli raporu verilmesini sağlamaz. Hastalığın evresi, tedavi süreci, organ fonksiyonlarına etkisi ve oluşturduğu kalıcı kayıplar değerlendirilir.
Özellikle ileri evre kanserler, yaygın metastazlar ve ağır fonksiyon kayıpları yüksek engellilik oranlarına neden olabilir.
– İleri evre kronik böbrek yetmezliği
– Düzenli diyaliz gerektiren ağır böbrek hastalıkları
– Ciddi karaciğer yetmezliği
– Ağır organ fonksiyon kayıpları
– Organ nakli sonrasında devam eden ciddi sağlık sorunları
İleri derecede görme kaybı, ağır işitme kaybı, ciddi zihinsel yetersizlikler ve günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyen psikiyatrik rahatsızlıklar da değerlendirmeye alınabilir.
Bununla birlikte hiçbir hastalık grubu için doğrudan yüzde 90 oranı garanti edilemez.
Siyaset biliminde devletin en önemli sorumluluklarından biri, vatandaşlar arasında hak ve fırsat eşitliğini sağlamaktır. Engelli sağlık kurulu raporları da bu sorumluluğun kurumsal uygulamalarından biridir.
Türkiye’de yetişkinler için engellilik değerlendirmeleri, 20 Şubat 2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik çerçevesinde yürütülür.
Bu sistemde yetkili sağlık kuruluşlarının sağlık kurulları değerlendirme yapar. Birden fazla hastalığı bulunan kişilerde oranlar gerekli durumlarda Balthazard yöntemiyle birleştirilir.
Burada önemli olan nokta, devletin sağlık durumunu standart kriterlerle değerlendirmesidir.
Ancak şu soru tartışmaya açıktır: Aynı sağlık sorununa sahip iki vatandaşın farklı kurumlarda benzer değerlendirmelerle karşılaşması ne kadar mümkün olmalıdır?
İşte bu noktada kavramı devreye girer. Kamu kurumlarının aldığı kararların vatandaşlar tarafından adil, anlaşılır ve denetlenebilir bulunması, demokratik yönetimin temel koşullarındandır.
Sosyal devlet anlayışı, vatandaşların yalnızca temel özgürlüklerini korumakla yetinmez. Sağlık, eğitim, ulaşım ve ekonomik yaşama katılım gibi alanlarda dezavantajlı grupların desteklenmesini de amaçlar.
Yüzde 90 engelli raporu bu bakımdan çeşitli sosyal haklara erişimde önemli bir belge olabilir.
Raporun niteliğine ve ilgili mevzuattaki şartlara göre şu imkânlardan yararlanılması mümkün olabilir:
– Engelli aylığı ve sosyal yardım programları.
– Evde bakım yardımı için gerekli koşulların değerlendirilmesi.
– Gelir vergisi indirimiyle ilgili haklar.
– Toplu ulaşımda engelli vatandaşlara yönelik kolaylıklar.
– ÖTV istisnası kapsamında araç edinme imkânları.
– Bazı istihdam ve kamu hizmeti düzenlemeleri.
Burada önemli bir ayrım vardır: Yüzde 90 rapor sahibi olmak, bütün sosyal yardımlardan otomatik olarak yararlanmak anlamına gelmez. Her hakkın kendine özgü gelir, sağlık kurulu raporu, bağımlılık durumu ve diğer uygunluk şartları bulunabilir.
Özellikle ÖTV istisnasında aracın edinilmesine ilişkin özel mevzuat koşulları ayrıca incelenmelidir.
Engelli vatandaşların hakları, farklı ülkelerin siyasi ve ekonomik sistemlerinde farklı biçimlerde düzenlenmektedir.
Örneğin Almanya’da ağır engellilik değerlendirmesinde yüzde 50 ve üzeri dereceler üzerinden farklı haklar tanımlanırken ABD’de sosyal güvenlik yardımlarında yalnızca hastalık tanısı değil, çalışma kapasitesi ve işlevsel kısıtlılık da önem taşır.
Birleşmiş Milletler Engelli Haklarına İlişkin Sözleşme ise engelliliği yalnızca bireysel bir sağlık sorunu olarak değerlendirmez. Toplumsal ve fiziksel çevredeki engellerin de bireyin hayata katılımını sınırlayabileceğini kabul eder.
Bu yaklaşım, modern siyaset biliminin önemli tartışmalarından biri olan eşit yurttaşlık düşüncesiyle örtüşür.
Engelli vatandaşlara yönelik politikaların başarısı yalnızca verilen raporların oranıyla ölçülemez. Asıl mesele, bu kişilerin toplumsal yaşamın her alanında ne ölçüde yer alabildiğidir.
kavramı burada özel bir anlam taşır. Engelli bireylerin karar alma süreçlerine, yerel yönetimlere, eğitim sistemine ve çalışma hayatına dahil edilmesi demokratik temsilin önemli parçalarındandır.
Bir ülkede yüksek oranlı engelli raporu almak mümkün olsa bile kaldırımlar, toplu taşıma araçları, kamu binaları ve dijital hizmetler erişilebilir değilse sosyal devletin görevini tam olarak yerine getirdiğini söylemek güçleşir.
Bu nedenle engelli politikaları yalnızca sağlık bürokrasisinin değil, bütün kamu kurumlarının sorumluluğunda değerlendirilmelidir.
Yüzde 90 engelli raporu almak isteyen kişilerin öncelikle yetkili hastanelerin sağlık kurullarına başvurması gerekir.
Genel süreç şu aşamalardan oluşur:
1. Yetkili hastaneden sağlık kurulu başvurusu yapılır.
2. İlgili branşlarda uzman doktor muayeneleri gerçekleştirilir.
3. Hastalıklara ilişkin tetkikler ve tıbbi belgeler değerlendirilir.
4. Sağlık kurulu engellilik oranını belirler.
5. Rapor düzenlenerek ilgili kişiye teslim edilir.
Belirlenen orana itiraz edilmesi durumunda mevzuattaki itiraz prosedürleri kullanılabilir.
90 engelli raporu hangi hastalıklara verilir sorusunun tek bir hastalık listesiyle yanıtlanması mümkün değildir. Çünkü belirleyici unsur yalnızca hastalığın adı değil, kişinin yaşamında meydana getirdiği fonksiyonel kayıplardır.
Siyaset bilimi açısından bakıldığında bu konu, devletin vatandaşlarına karşı sorumluluğunu, sosyal adalet anlayışını ve demokratik kurumların işleyişini sorgulamamıza yardımcı olur.
Bir toplumda engelli vatandaşların haklarını yalnızca yasal belgeler üzerinden mi değerlendirmeliyiz, yoksa onların eğitimden istihdama kadar bütün alanlarda eşit fırsatlara sahip olup olmadığını da sorgulamalı mıyız?
Gerçek sosyal adalet, yalnızca yüksek oranlı raporların verilmesiyle değil, engelli bireylerin bağımsız, güvenli ve onurlu bir yaşam sürdürebilmeleriyle mümkündür.